Puls Historii

Portal historii
gospodarczej Polski

w schowku Tylko dla zalogowanych czytelników
zaloguj się
lub zarejestruj
dodaj do schowka

Pierwszy dzień wiosny na starej fotografii (GALERIA)

KUP LICENCJĘ
MARCIN DOBROWOLSKI
Pin It email print

Święto wiosny, topienie Marzanny, sadzenie drzew! 20. marca 2016 r. Słońce weszło w znak Barana rozpoczynając astronomiczną wiosnę. Tego dnia tradycyjnie żegnamy chłód i pochmurną zimę.

Choć obyczaj topienia Marzanny wydaje nam się niewinną dziecięcą zabawą, to jego symbolika jest dużo bardziej głęboka. Marzanna była bowiem słowiańską boginią symbolizującą zimę i śmierć, przez część badaczy uważaną wręcz za demona.

Andrzej Kempiński w pasjonującej Encyklopedii mitologii ludów indoeuropejskich pisze, że imię bogini wywodzić należy z praindoeuropejskiego rdzenia "mar-", "mor-", oznaczającego śmierć. Słowacka forma teonimu Ma(r)muriena sugeruje ewentualne związki z groźnym etruskim i rzymskim bogiem wojny Marsem (Marmorem, Mamersem, Mamuriusem Veturiusem). Przeciwieństwem Marzanny jest bóstwo Jaryło, który miał jakoby rodzić się corocznie na wiosnę, a symbolizować życie i odrodzenie. Jaryło jest bogiem płodności, zwiastującym wiosnę. Przedstawianym był jako bosy młodzieniec (lub rzadziej dziewczyna), w białej szacie, na białym koniu, z wiankiem na głowie. Atrybutami bóstwa są bazie lub snop zboża w jednej ręce, a w drugiej głowa (zapewne Marzanny). Dosyć często występuje motyw zastąpienia, wraz z nadchodzącą wiosną, "starego" Jaryłę przez Jaryłę "młodego". Jego święto patronackie obchodzono 27 kwietnia i tradycja ta nawet po chrystianizacji środkowej Europy przetrwała, m.in. na Białorusi aż do XIX wieku. Jego panowanie kończyło się pod koniec czerwca, kiedy to też urządzano mu (po święcie przesilenia) uroczysty symboliczny pogrzeb.

Wracając do Marzanny, szkocki antropolog, James George Frazer, badając między innymi obyczaj jej palenia bądź topienia pisał, że wśród ludów słowiańskich dość powszechne było przekonanie iż zabicie postaci przedstawiającej boginię śmierci spowoduje jednocześnie usunięcie efektów przez nią wywołanych (zimy) i nadejście wiosny. 

Jak wyglądała Marzanna naszych dziadków, powszechnie palona publicznie jeszcze w latach 30.? Kukłę wykonywano ze słomy, owijano białym płótnem, zdobiono wstążkami i koralami. Tradycja nakazywała, aby orszak złożony z kukły i dzieci z zielonymi gałązkami jałowca w dłoniach, obszedł wszystkie domy we wsi. Po drodze podtapiano marzannę w każdej wodzie, jaka się nadarzyła. Wieczorem kukłę przejmowała młodzież. W świetle zapalonych gałązek jałowca wyprowadzano marzannę ze wsi, podpalano i wrzucano do wody. Z topieniem Marzanny, również obecnie, związane są różne przesądy: nie wolno dotknąć pływającej w wodzie kukły, bo grozi to uschnięciem ręki, obejrzenie się za siebie w drodze powrotnej może spowodować chorobę, a potknięcie i upadek – śmierć w ciągu najbliższego roku.

Oczywiście Kościół próbował zakazywać tego pogańskiego rytuału.W 1420 roku Synod Poznański nakazywał duchowieństwu: Nie dozwalajcie, aby w niedzielę odbywał się zabobonny zwyczaj wynoszenia jakiejś postaci, którą śmiercią nazywają i w kałuży topią. Rodzima tradycja okazała się jednak silniejsza. W konsekwencji na przełomie XVII i XVIII wieku próbowano tradycję topienia marzanny zastąpić (w środę przed Wielkanocą) zrzucaniem z wieży kościelnej kukły symbolizującej Judasza, co również zakończyło się niepowodzeniem.

Zdjęcia dzieci celebrujących popularne święto udostępniamy dzięki uprzejmości narodowego Archiwum Cyfrowego. Przedstawione na fotografiach uroczystości odwołują się do nadejścia Jaryły, który triumfalnie wkracza do swego królestwa i odradza wszelkie życie. 

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu izamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Regulaminie Korzystania z Serwisu. Zapoznaj się z regulaminem.

Teksty Polskiej Agencji Prasowej

Komentarze

Czytaj także

Jan Żyliński o idei budowy Łuku Triumfalnego w Warszawie (WIDEO) Pomnik triumfu polskiego oręża w Bitwie Warszawskiej 1920 r. planuje postawić w stolicy Jan Żylińśki, biznesmen z Londynu, który niedawno kandydował na urząd burmistrza stolicy Wielkiej Brytanii. O idei tej inwestycji, finansowaniu i lokalizacji opowiada Marcinowi Dobrowolskiemu z Pulsu Historii.

Rotmistrz i mason - dwie biografie bohaterów 25 maja 1926 r. na świat przyszedł Jan Józef Lipski. Gdy obchodził swoje 22 urodziny, w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie wykonywano wyrok śmierci na rotmistrzu Witoldzie Pileckim. Mason - socjalista i żołnierz - idol prawicy. Obu odznaczył w 2006 r. Orderem Orła Białego prezydent Lech Kaczyński.

Piękny album niezwykłej artystki (GALERIA) Żyjemy w bardzo ciekawych latach powrotu do spojrzenia na książkę jako dzieło sztuki. Wspaniale wydane albumy często kuszą oko, ale ich kupno bywa bolesne dla portfela. Na szczęście są instytucje, dla których działalność wydawnicza jest misją. Niedawno dołączyło do nich Muzeum Warszawy.

Wielki Przywilej dla Gdańska Gdańsk wytworzył w ciągu kilkuset lat swojego istnienia poczucie wyjątkowej niezależności, która żywa była w sercach niemieckojęzycznych kupców już w XV w. To ona motywowała ich do finansowania polskich wojen przeciwko Zakonowi, to ona też była orężem w negocjacjach przywilejów uzyskanych od Kazimierza Jagiellończyka.

Rajd śmierci: wyścig Paryż-Madryt w 1903 Wieczorem, 24 maja 1903 r. trwający od kilkunastu godzin rajd z Paryża do Madrytu został przerwany na skutek decyzji rządów Francji i Hiszpanii. Z ust do ust przechodziła wiadomość o dziesiątkach wypadków i wielu ofiarach śmiertelnych. Postulowano wprowadzenie pierwszego powszechnego ograniczenia prędkości i zakaz rozwoju branży motoryzacyjnej.

Jak Holendrzy w barterze kupili Manhattan Zarówno Indianie, jak i Holendrzy wydawali się z tej transakcji zadowoleni. Rodzimi mieszkańcy posłusznie, zgodnie z umową, opuścili wyspę Manhattan, nowi koloniści mogli rozbudować swoją osadę. 58 kilometrów kwadratowych najcenniejszych dziś gruntów na świecie kupcy z Niderlandów kupili w barterze za towary wartości 60 guldenów.

Car rosyjski królem Polski Większość Polaków na pytanie o ostatniego polskiego króla odpowie, że był nim Stanisław August Poniatowski. Wersja taka zgodnie wykładana jest w szkołach, choć ogół historyków nie ma raczej wątpliwości, że był nim rosyjski car, Mikołaj I. To jego bowiem oficjalnie zdetronizowano uchwałą Sejmu 25 stycznia 1831 r.

Wielki skarb ze Środy Śląskiej! Niewiele rzeczy rozpala wyobraźnię tak bardzo, jak wizja dzbanów pełnych złotych monet, skrzyń z klejnotami i worków kosztowności. Legendarne skarby rzadko są rzeczywistością, dużo częściej można trafić na zapomniane klejnoty, których właściciele zginęli, bądź ślad po nich zaginął.

Kłopoty z polskimi stolicami Dokładnie 24 maja 1609 r. król Zygmunt III Waza wyruszył razem z dworem z Krakowa do Warszawy. Zarządzenie o przeniesieniu rezydencji, doniosłe w skutkach, podyktowane było względami praktycznymi. Jednak wbrew powszechnej opinii nie oznaczało formalnej zmiany stolicy państwa.

Hala Stulecia w niemieckim Breslau Wrocław, wówczas Breslau, był jednym z największych i najpiękniejszych miast Prus. Kiedy na początku XX wieku Cesarstwo Niemieckie coraz donioślej upominało się o tytuł mocarstwa, jego miasta zaczęły również domagać się godnej oprawy architektonicznej. Hala Stulecia jest jedną z konsekwencji takiej postawy.

Czas apokalipsy nowego świata [1780] Współczesne pożary lasów, choć groźne, nie mogą się jednak równać z wielkimi tragediami, jakimi były pożogi w czasach historycznych. Wtedy to zdarzało się, że płomienie obejmowały niewyobrażalne dzisiaj obszary puszcz pokrywających wielkie tereny kontynentów. Jeden z nich doprowadził do Dnia Ciemności, który przez kolonistów w Ameryce Północnej interpretowany był nawet jako koniec świata.

Kalendarium

1457-05-25 Wielki Przywilej dla Gdańska

1626-05-24 Jak Holendrzy w barterze kupili Manhattan

1913-05-20 Hala Stulecia w niemieckim Breslau

Oni wybrali Polskę

Anglicy z Marek pod Warszawą
Podróżujący szosą radzymińską mijają na wyjeździe z Warszawy…

Milijony z musztardy
Przedsiębiorcze kobiety często zmuszone są ratować swych…

Lukrowany biznes A.Blikle
Trudno w to uwierzyć, ale kiedyś szwajcarscy rzemieślnicy…

więcej

Redakcja poleca

Narkotyki naszych dziadków
Używki są stare jak świat. To truizm, ale wart przypomnienia…

Skąd się wzięła herbata Earl Grey?
Termin earl to najstarszy i niegdyś najwyższy angielski…

Depilacja z Hitlerem
Zgodnie z wyrokami Federalnego Sądu Konstytucyjnego zakazana…

Wielka zbiórka pamiątek dla Muzeum Historii Polski
„Małe Wielkie Historie” pod takim hasłem Muzeum Historii…

Niezwykła mapa Atlantyku w polskich zbiorach
Dzięki systematycznemu udostępnianiu zbiorów Biblioteki…

Konstytucja 3 Maja - Jana Matejki: Kto jest na tym obrazie?
Monumentalny obraz, który podziwiać możemy na Zamku…

Największa baza genealogiczna świata już dostępna dla Polaków!
W Święto Flagi RP i Dniu Łączności z Polonią największa i…

Przekleństwo Czarnobyla
Zwykły ludzki błąd doprowadził do przegrzania się i…

Maratonomania
Bieg lekkoatletyczny na dystansie ponad 42 km zawdzięcza swą…

Żydowskie powstanie w warszawskim getcie
O godzinie 6 rano na teren Getta w okupowanej Warszawie…