Puls Historii

Portal historii
gospodarczej Polski

w schowku Tylko dla zalogowanych czytelników
zaloguj się
lub zarejestruj
dodaj do schowka

Jak Niemcy przeprowadzili lustrację?

KUP LICENCJĘ
Marcin Dobrowolski
Pin It email print

Proces weryfikacji funkcjonariuszy publicznych RFN z terenu b. NRD pod kątem ich współpracy ze Stasi przedstawiany jest przez wielu jako wzorowy. Jaką politykę zastosowano wobec byłych funkcjonariuszy i czy proces można uznać za zakończony?

Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego Niemieckiej Republiki Demokratycznej (Ministerium für Staatssicherheit), powszechnie znane jako Stasi, istniało od 1950 do 1990 r. Po koniec swojego istnienia liczyło ok. 84 tys. pracowników, z czego 40% zatrudnionych było w centrali w Berlinie, reszta zaś w placówkach terenowych. Kompleks budynków stołecznej siedziby zajmował teren aż 20 hektarów. Warto zaznaczyć, że znaczną część kadry Ministerstwa stanowili oficerowie nazistowskich służb - Gestapo i Abwehry.

Od 1957 do 1989 r. Ministrem Bezpieczeństwa Państwowego NRD był Erich Mielke. Pod jego rządami aparat inwigilacji nieustannie się rozrastał. Obserwacji poddani byli wszyscy obywatele, również kierownictwo partii, zgodnie z powtarzaną przez niego maksymą "Towarzysze, my musimy wszystko wiedzieć." 

3 października 1990 r., w dniu formalnego połączenia obu państw niemieckich, z 17 milionów obywateli NRD 173 tys. zarejestrowanych było jako czynni konfidenci Stasi. 

W momencie rozwiązania Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (pod zmienioną w 1989 r. nazwą) utworzono również urząd Pełnomocnika Federalnego do spraw Materiałów Państwowej Służby Bezpieczeństwa NRD. Na jego czele postawiono byłego pastora luterańskiego, działacza opozycji, dr. Joachima Gaucka.

Stanowisko zjednoczonych Niemiec wobec byłych funkcjonariuszy i konfidentów wyrastało z doświadczeń RFN. Pierwszy kanclerz federalny, Konrad Adenauer postanowił bowiem dopuścić niektórych działaczy nazistowskich do pełnienia funkcji publicznych zdając sobie sprawę z ich często wysokich kwalifikacji. Problem pojawił się jednak w drugiej połowie lat 60., kiedy wzrosłe w wolnym kraju pokolenie Niemców zaprotestowało przeciwko takiej polityce. 

W przeciwieństwie do Czechosłowacji, gdzie prawnie uniemożliwiono członkom partii komunistycznej pełnienia funkcji publicznych, Niemcy nie chcieli wykluczyć 2 mln obywateli, którzy do 1990 r. posiadali czerwone legitymacje partyjne. Weryfikacji dokonano wobec tych, którzy byli etatowymi współpracownikami Stasi, bądź z nią współpracowali.

Po pierwsze, cała Stasi została zlikwidowana. Żaden z funkcjonariuszy nie wszedł no nowych służb RFN. Wszystkim agentom zakazano zajmowania stanowisk publicznych, co wiązało się często ze spektakularnymi finiszami karier wielu polityków. W ten sposób z działalnością publiczną pożegnał się pierwszy demokratycznie wybrany premier NRD - Lothar de Maizière, który po ujawnieniu faktu jego współpracy musiał podać się do dymisji i od tej pory droga działalności publicznej była dla niego zamknięta. Podobny los spotkał wielu urzędników oraz adwokatów (również broniących opozycjonistów), ponieważ prawo obejmowało również zawody zaufania społecznego. 

Po latach Joachim Gauck wspominał, że błędem zastosowania wspomnianego rozwiązania było nierówne traktowanie przywódców partii i funkcjonariuszy. Szefostwo aparatu partyjnego nie spotkało bowiem żadne ograniczenie w przeciwieństwie do szeregowych urzędników, którzy utracili prawa do wykonywania zawodu. A to partia była zwierzchnikiem Stasi i rozkazodawcą. 

Tzw. Instytut Gaucka dysponuje kartoteką ok. 6 mln osób, zatrudnia 3100 pracowników, posiada 185 km bieżących dokumentów pochodzących z archiwów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych NRD, ponad milion kaset wideo oraz 200 tys. taśm dźwiękowych. 

Obecnie sprawdzane są wszystkie osoby aspirujące do zajmowania stanowisk publicznych. W przypadku sektora prywatnego firmy mogą wystąpić o zlustrowanie osób starających się o funkcje kierownicze, ale pod warunkiem ich zgody. 

W roku 1990 - jak wspominał Joachim Gauck w wywiadzie dla TVP Info - wydawało się, że kilkanaście lat wystarczy dla oczyszczenia przestrzeni publicznej z agentów byłego aparatu bezpieczeństwa. Teraz okazuje się, że proces będzie trwał, na co wpływ mają wciąż uzupełniane archiwa (są one odzyskiwane z odtwarzanych po zmieleniu teczek) a także decyzja Bundestagu, który zadecydował o prowadzeniu działania do samego końca.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu izamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Regulaminie Korzystania z Serwisu. Zapoznaj się z regulaminem.

Teksty Polskiej Agencji Prasowej

Komentarze

Czytaj także

"Żałuję, że nie stawiałem sobie większych celów." Szimon Peres nie żyje. Zmarł były prezydent Izraela Szimon Peres. Miał 93 lata.

Polska sztuka podbije Kijów 26 września 2016 r. w Muzeum Narodowym im. Tarasa Szewczenki w Kijowie zostanie otwarta wystawa „Poszukując wolności. Prezentacja polskiego malarstwa współczesnego na Ukrainie” prezentująca dzieła najważniejszych polskich malarzy drugiej połowy XIX i początku XX wieku.

Trucizna z trupa. Afera Frankensteinu [18+] Historia wielkiej afery, jaka wydarzyła się w Ząbkowicach Śląskich w 1606 r. obrosła wielokrotnie reinterpretowaną legendą. Jednak nawet przy krytycznej ocenie materiałów źródłowych historycy przyznają, że we Frankensteinie miała miejsce makabryczna zbrodnia.

"Porządek panuje w Warszawie" Gdy po upadku powstania listopadowego w 1831 r. stolica Polski była pacyfikowana przez armię rosyjską, obojętne dwory europejskie przyjmowały tę informację jako wieść pozbawioną znaczenia. Symbolem ich postawy jest wypowiedź francuskiego ministra spraw zagranicznych, która wywołała gwałtowne protesty niższych warstw społeczeństwa.

Ustawy Norymberskie Najpierw przeszły przez Reichstag, a następnie tego samego dnia zostały ogłoszone podczas Reichparteitagu w Norymberdze. W ich następstwie Żydzi, Cyganie oraz czarnoskórzy zostali w Niemczech pozbawieni obywatelstwa i w konsekwencji wyjęci spod prawa.

Stefan Starzyński - prezydent z legendy [WIDEO] Nieśmiertelna legenda prezydenta Starzyńskiego narodziła się w czasie oblężenia Warszawy w 1939 r. Jednak rządził on już długo wcześniej realnie zmieniając oblicze stolicy Polski. Jakim był zarządcą, ale przede wszystkim - jakim był człowiekiem? O tym opowiada Grzegorz Piątek, autor książki "Sanator - kariera Stefana Starzyńskiego".

Kukułka ucieka z PRL Ucieczka Eugeniusza Pieniążka na pokładzie pierwszego prywatnego samolotu w komunistycznej Polsce to jedna z najbardziej romantycznych tego typu eskapad w szarej historii PRL. Dokładnie 13 września 1971 r., lecąc na wysokości 20 metrów Kukułka z pasażerem opuściła kraj.

Co musisz wiedzieć o Odsieczy Wiedeńskiej? Wielka wiktoria oręża polskiego i geniuszu strategicznego Jana Sobieskiego zapisała się historii jako moment przesilenia potęgi tureckiej. Odepchnięci od Wiednia Osmanowie przeszli do defensywy i już nigdy nie podnieśli się po tej porażce. Co musimy wiedzieć o bitwie, wokół której narosło wiele mitów?

Prawdopodobnie najpiękniejsza panorama Krakowa (1618) Trudno wyobrazić sobie piękniejszą panoramę historyczną królewskiego Krakowa. Ręcznie kolorowany miedzioryt na dwóch arkuszach o łącznej długości 111 cm przechowywany jest w Bibliotece Narodowej. Dzięki cyfrowej bibliotece Polona każdy z nas może podziwiać to dzieło na ekranie komputera. Najlepiej robić to z poniższym opisem.

Pierwszy hymn Polski Utwór, który śmiało możemy nazwać pierwszym polskim hymnem napisany został już w XIII wieku i to po łacinie. Język nie powinien zresztą dziwić biorąc pod uwagę, że pieśń skomponowano specjalnie na uroczystości kanonizacyjne biskupa męczennika Stanisława ze Szczepanowa.

Niemcy u wrót Warszawy (1939) Późnym popołudniem 8 września 1939 r. pierwsze czołgi niemieckie wjechały na opustoszałe ulice Woli i Ochoty. Rozpoczęła się obrona Warszawy, w której Wojsko Polskie i mieszkańcy przez dwadzieścia dni odpierali lądowe i powietrzne ataki wroga.

Kalendarium

1938-09-29 Hitlera gra o Škodę, czyli układ monachijski

1928-09-28 Penicylina - odkrycie flejtucha

1931-09-21 Anglia porzuca złoto

Oni wybrali Polskę

Anglicy z Marek pod Warszawą
Podróżujący szosą radzymińską mijają na wyjeździe z Warszawy…

Milijony z musztardy
Przedsiębiorcze kobiety często zmuszone są ratować swych…

Lukrowany biznes A.Blikle
Trudno w to uwierzyć, ale kiedyś szwajcarscy rzemieślnicy…

więcej

Redakcja poleca

Prawdopodobnie najpiękniejsza panorama Krakowa (1618)
Trudno wyobrazić sobie piękniejszą panoramę historyczną…

"Czerwona zaraza" - wiersz do Armii Czerwonej
Twórczość Józefa Szczepańskiego jest zapisem szlaku bojowego…

Żołnierze Wyklęci? Także przez Kościół...
Z rzadka bywają nazywani Żołnierzami Podziemia…

"Hitler mnie nie znieważył. To Roosevelt mnie znieważył!" - historia olimpijskiego kłamstwa
Wielu z nas słyszało opowieść o tym, jakoby nazistowski…

Hiszpańskie Olé! to wezwanie Allaha
Przez blisko osiem stuleci władzę nad półwyspem iberyjskim…

Świat usłyszy krzyk ofiar terroru
Po latach obietnic i skromnych ich realizacji, powstaje…

Niezwykły rękopis Baczyńskiego!
Małżeństwo Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Barbary…

Zobacz lądowanie na Księżycu! [WIDEO]
21 lipca 1969 roku pierwszy człowiek, a dokładnie Neil…

Dwa miecze - co usłyszeli rycerze przed bitwą #GrunwaldLIVE
Bitwa pod Grunwaldem miała miejsce we wspomnienie Rozesłania…

Tajemnica Obławy Augustowskiej
To największa niewyjaśniona zbrodnia popełniona na Polakach…