Puls Historii

Portal historii
gospodarczej Polski

w schowku Tylko dla zalogowanych czytelników
zaloguj się
lub zarejestruj
dodaj do schowka

Jak Niemcy przeprowadzili lustrację?

KUP LICENCJĘ
Marcin Dobrowolski
Pin It email print

Proces weryfikacji funkcjonariuszy publicznych RFN z terenu b. NRD pod kątem ich współpracy ze Stasi przedstawiany jest przez wielu jako wzorowy. Jaką politykę zastosowano wobec byłych funkcjonariuszy i czy proces można uznać za zakończony?

Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego Niemieckiej Republiki Demokratycznej (Ministerium für Staatssicherheit), powszechnie znane jako Stasi, istniało od 1950 do 1990 r. Po koniec swojego istnienia liczyło ok. 84 tys. pracowników, z czego 40% zatrudnionych było w centrali w Berlinie, reszta zaś w placówkach terenowych. Kompleks budynków stołecznej siedziby zajmował teren aż 20 hektarów. Warto zaznaczyć, że znaczną część kadry Ministerstwa stanowili oficerowie nazistowskich służb - Gestapo i Abwehry.

Od 1957 do 1989 r. Ministrem Bezpieczeństwa Państwowego NRD był Erich Mielke. Pod jego rządami aparat inwigilacji nieustannie się rozrastał. Obserwacji poddani byli wszyscy obywatele, również kierownictwo partii, zgodnie z powtarzaną przez niego maksymą "Towarzysze, my musimy wszystko wiedzieć." 

3 października 1990 r., w dniu formalnego połączenia obu państw niemieckich, z 17 milionów obywateli NRD 173 tys. zarejestrowanych było jako czynni konfidenci Stasi. 

W momencie rozwiązania Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (pod zmienioną w 1989 r. nazwą) utworzono również urząd Pełnomocnika Federalnego do spraw Materiałów Państwowej Służby Bezpieczeństwa NRD. Na jego czele postawiono byłego pastora luterańskiego, działacza opozycji, dr. Joachima Gaucka.

Stanowisko zjednoczonych Niemiec wobec byłych funkcjonariuszy i konfidentów wyrastało z doświadczeń RFN. Pierwszy kanclerz federalny, Konrad Adenauer postanowił bowiem dopuścić niektórych działaczy nazistowskich do pełnienia funkcji publicznych zdając sobie sprawę z ich często wysokich kwalifikacji. Problem pojawił się jednak w drugiej połowie lat 60., kiedy wzrosłe w wolnym kraju pokolenie Niemców zaprotestowało przeciwko takiej polityce. 

W przeciwieństwie do Czechosłowacji, gdzie prawnie uniemożliwiono członkom partii komunistycznej pełnienia funkcji publicznych, Niemcy nie chcieli wykluczyć 2 mln obywateli, którzy do 1990 r. posiadali czerwone legitymacje partyjne. Weryfikacji dokonano wobec tych, którzy byli etatowymi współpracownikami Stasi, bądź z nią współpracowali.

Po pierwsze, cała Stasi została zlikwidowana. Żaden z funkcjonariuszy nie wszedł no nowych służb RFN. Wszystkim agentom zakazano zajmowania stanowisk publicznych, co wiązało się często ze spektakularnymi finiszami karier wielu polityków. W ten sposób z działalnością publiczną pożegnał się pierwszy demokratycznie wybrany premier NRD - Lothar de Maizière, który po ujawnieniu faktu jego współpracy musiał podać się do dymisji i od tej pory droga działalności publicznej była dla niego zamknięta. Podobny los spotkał wielu urzędników oraz adwokatów (również broniących opozycjonistów), ponieważ prawo obejmowało również zawody zaufania społecznego. 

Po latach Joachim Gauck wspominał, że błędem zastosowania wspomnianego rozwiązania było nierówne traktowanie przywódców partii i funkcjonariuszy. Szefostwo aparatu partyjnego nie spotkało bowiem żadne ograniczenie w przeciwieństwie do szeregowych urzędników, którzy utracili prawa do wykonywania zawodu. A to partia była zwierzchnikiem Stasi i rozkazodawcą. 

Tzw. Instytut Gaucka dysponuje kartoteką ok. 6 mln osób, zatrudnia 3100 pracowników, posiada 185 km bieżących dokumentów pochodzących z archiwów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych NRD, ponad milion kaset wideo oraz 200 tys. taśm dźwiękowych. 

Obecnie sprawdzane są wszystkie osoby aspirujące do zajmowania stanowisk publicznych. W przypadku sektora prywatnego firmy mogą wystąpić o zlustrowanie osób starających się o funkcje kierownicze, ale pod warunkiem ich zgody. 

W roku 1990 - jak wspominał Joachim Gauck w wywiadzie dla TVP Info - wydawało się, że kilkanaście lat wystarczy dla oczyszczenia przestrzeni publicznej z agentów byłego aparatu bezpieczeństwa. Teraz okazuje się, że proces będzie trwał, na co wpływ mają wciąż uzupełniane archiwa (są one odzyskiwane z odtwarzanych po zmieleniu teczek) a także decyzja Bundestagu, który zadecydował o prowadzeniu działania do samego końca.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu izamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Regulaminie Korzystania z Serwisu. Zapoznaj się z regulaminem.

Teksty Polskiej Agencji Prasowej

Komentarze

Czytaj także

Matka Boska patronka kupna/sprzedaży Swoje święta ma wiele zawodów - większość obchodów została ustanowiona w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Możemy się jednak w Polsce poszczycić świętem, które celebrowane jest od wieków, a jego idea zrodziła się w jednej z najstarszych organizacji zawodowych w Europie.

Kapral Wojtek, the Soldier Bear Dla polskich żołnierzy był maskotką ale i symbolem rozstania z domem. Sam osierocony przygarnięty został przez żołnierzy II. Korpusu i przeszedł z nimi cały szlak bojowy. Sprawdził się zarówno w życiu obozowym, jak i na froncie. Kapral Wojtek, niedźwiedź brunatny, padł w szkockim ZOO 2 grudnia 1963 r. Opłakiwały go tysiące towarzyszy broni.

Upadek Związku Radzieckiego 2 grudnia 1991 r. Polska uznała, jako pierwsze państwo na świecie, niepodległość Ukrainy. Jednocześnie MSZ zadeklarowało, że Rzeczpospolita nie rości żadnych pretensji terytorialnych i rozumie, że takie samo stanowisko przedstawia rząd w Kijowie.

Jak kościół na Lesznie przesuwano Na drodze poszerzenia al. Świerczewskiego (obecnie Solidarności), w ramach budowy w 1962 r. Trasy W-Z, stał kościół pokarmelitański na Lesznie. Siedemnastowiecznej świątyni nie można było wyburzyć, należało więc ją po prostu przesunąć.

Kuwejt pod Gdańskiem 7 marca 1971 roku zapadła decyzja o rozpoczęciu w Gdańsku budowy rafinerii. W ciągu czterech lat na powierzchni 220 ha wybudowany został nowoczesny zakład, zaprojektowany do przerobu 3 mln ton ropy rocznie, który miał dostarczać paliwa i oleje dla polskiej gospodarki. Pierwszą partię ropy naftowej przyjęto do zbiorników rafineryjnych w lipcu, a rozruch nastąpił 29 listopada 1975 r.

Człowiek, który dał Polakom ketchup Gruszki na wierzbie przez lata znajdowały się w znaku handlowym firmy Pudliszki. Ich znaczenie zostało z czasem zapomniane, dlatego współcześnie trudno ich szukać w logotypie przedsiębiorstwa. Wiążą się z legendą związaną z początkami zakładu produkcji przetworów warzywnych.

Fidel Castro nie żyje Zmarł Fidel Castro. Miał 90 lat. Poinformował o tym w państwowej telewizji jego brat Raul, obecny prezydent Kuby. "Przywódca kubańskiej Rewolucji zmarł w Hawanie dziś wieczorem, o 22.29" - oświadczył prezydent piątkowej nocy.

Skąd się wziął pluszowy Teddy Bear? Idea jednej z najpopularniejszych dziecięcych zabawek powstała w dość makabrycznych okolicznościach. Prezydent USA miał bowiem z litości odmówić dobicia ranionego w polowaniu niedźwiadka. Ale to tylko jedna z teorii.

Monte dei Paschi - najstarszy bank świata Wyobraźmy sobie bank, który udziela nieoprocentowanych kredytów... Takie były początki banku Mote dei Paschi di Siena, który teraz bliski jest końca ze względu na wysoki udział niespłacanych kredytów w portfelu. Na naszych oczach upada firma istniejąca od ponad 540 lat.

Największa katastrofa kolejowa w historii Polski Aż 130 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych w największej katastrofie kolejowej w historii Polski. Wpływ na nią miał pośpiech, zmęczenie wojenne i działalność partyzantów.

Rosyjskie działa wycelowane w Sejm W 1792 r. Prusy znalazły się w nieszczęśliwej sytuacji. Wcześniej interweniowały w zrewoltowanej Francji, której armia podchodziła już pod Franfurt. Utratę ziem na zachodzie musiały czymś zrekompensować. Najlepsza do tego była Polska.

Kalendarium

2016-12-08 Matka Boska patronka kupna/sprzedaży

1963-12-02 Kapral Wojtek, the Soldier Bear

1991-12-02 Upadek Związku Radzieckiego

Oni wybrali Polskę

Anglicy z Marek pod Warszawą
Podróżujący szosą radzymińską mijają na wyjeździe z Warszawy…

Milijony z musztardy
Przedsiębiorcze kobiety często zmuszone są ratować swych…

Lukrowany biznes A.Blikle
Trudno w to uwierzyć, ale kiedyś szwajcarscy rzemieślnicy…

więcej

Redakcja poleca

Hera, koka, grzybki, trawa - używki żołnierzy na przestrzeni wieków
Grzybki na odwagę, morfina do rany, papierosy w przerwie…

Czy Terakotową Armię wyrzeźbili Chińczykom Grecy?
Muzeum Pierwszego Chińskiego Cesarza nawiązało współpracę z…

Kto kogo nauczył jeść widelcem?
"Great minds think alike" mówi stare przysłowie i należy je…

Prawdopodobnie najpiękniejsza panorama Krakowa (1618)
Trudno wyobrazić sobie piękniejszą panoramę historyczną…

"Czerwona zaraza" - wiersz do Armii Czerwonej
Twórczość Józefa Szczepańskiego jest zapisem szlaku bojowego…

Żołnierze Wyklęci? Także przez Kościół...
Z rzadka bywają nazywani Żołnierzami Podziemia…

"Hitler mnie nie znieważył. To Roosevelt mnie znieważył!" - historia olimpijskiego kłamstwa
Wielu z nas słyszało opowieść o tym, jakoby nazistowski…

Hiszpańskie Olé! to wezwanie Allaha
Przez blisko osiem stuleci władzę nad półwyspem iberyjskim…

Świat usłyszy krzyk ofiar terroru
Po latach obietnic i skromnych ich realizacji, powstaje…

Niezwykły rękopis Baczyńskiego!
Małżeństwo Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Barbary…